ks. Stanisław Łach

Ksiądz profesor Stanisław Łach urodził  się 7 III 1906 r. w Gorzkowie jako syn Antoniego i Marianny z domu Śmietana. Przez 3 lata uczęszczał do szkoły powszechnej w Gorzkowie, zaś przez następne 2 lata – do szkoły powszechnej im. S. Jachowicza w Bochni. Po ukończeniu szkoły powszechnej kontynuował przez 4 lata naukę w gimnazjum klasycznym w Bochni, zaś po jego zmianie na gimnazjum humanistyczne przeniósł się do gimnazjum im. K. Brodzińskiego i S. Szujskiego w Tarnowie, aby po 4 latach ukończyć go z wynikiem celującym. Po zdaniu matury w roku 1926 rozpoczął studia w Seminarium Duchownym w Tarnowie, które ukończył w 1930 r. otrzymując święcenia kapłańskie. Przez okres 2 lat pracował w duszpasterstwie najpierw jako wikariusz w Dębicy, a następnie jako prefekt Męskiego Seminarium Nauczycielskiego w Starym Sączu. Z kolei został mianowany dyrektorem Niższego Seminarium Duchownego w Tarnowie pełniąc równocześnie funkcje wicekanclerza kurii biskupiej oraz sekretarza ówczesnego ordynariusza diecezji tarnowskiej ks. bpa L. Wałęgi, a potem jego następcy ks. bpa F. Lisowskiego. W tym czasie kontynuuje studia na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, które kończy 31 X 1936 r. uzyskaniem stopnia doktora teologii na podstawie pracy pt. „Udział ubogich w dobrach kościelnych”.

Po kolejnych studiach specjalistycznych z dziedziny biblistyki na Papieskim Instytucie Biblijnym w Rzymie i uzyskaniu stopnia licencjata w roku 1938 objął wykłady biblijne w Seminarium Duchownym w Tarnowie, które kontynuował aż do roku 1976 pełniąc również funkcje prefekta, a następnie przez długie lata wicerektora Seminarium Duchownego. Jednocześnie przygotowywał rozprawę habilitacyjną na temat dekalogu, którą zaraz po wyzwoleniu 2 VII 1945 r. przedłożył na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Rada Wydziału nadała ks. dr Stanisławowi Łachowi stopień docenta w dniu 10 VIII 1945 r.

Równolegle obok pracy naukowo-dydaktycznej ks. doc. S. Łach od roku 1947 podjął nowe dzieło swego życia – budowę kaplicy gorzkowskiej, o której rozbudowę, wyposażenie troskliwie zapobiegał do ostatnich chwil swego życia.

Dnia 1 X 1952 r. ks. doc. S. Łach rozpoczął pracę w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim otrzymując kierownictwo katedry Egzegezy Starego Testamentu. W latach 1956/57 dokonał podróży naukowej do Palestyny i krajów arabskich. Dnia 10 XII 1956 uzyskał tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego, a w dniu 1 X 1966 r. – tytuł profesora zwyczajnego. W latach 1957-63 przez 3 kolejne kadencje był dziekanem Wydziału Teologicznego KUL, a przez jedną, następną kadencję – prodziekanem. Od 1956 r. był kierownikiem Sekcji Biblijnej, z której zorganizował Szkolę Biblijną, z której następnie powstał Instytut Nauk Biblijnych. Z inicjatywy ks. prof. S. Łacha odbywały się w KUL co roku (od 1972 r.) Tygodnie Biblijne. Z dniem 30 IX 1976 r. ks. prof. S. Łach przeszedł na emeryturę.

Ks. prof. S. Łach byt inicjatorem i redaktorem naukowym wielu prac zbiorowych oraz wydawnictw seryjnych. Do najbardziej znamiennych należą: „Materiały pomocnicze do wykładów z biblistyki” i „Obietnica i wypełnienie”. Jest autorem 6 obszernych komentarzy – 5 do Pięcioksięgu i 1 Listu do Hebrajczyków. Napisał 5 obszernych monografii na tematy związane z Biblią. Był współredaktorem wielu prac wydawanych głównie przez KUL. Posiada na swoim koncie około 250 artykułów i rozpraw oraz haseł opracowanych dla „Encyklopedii Katolickiej”. Do najważniejszych jednak osiągnięć ks. prof. S. Łacha należy redakcja naukowa komentarza egzegetycznego do Starego Testamentu, z którego ukazało się 16 tomów. Ostatnim dziełem jego życia jest obszerny, liczący ponad 3000 stron maszynopisu komentarz do Psałterza, przekazany do druku w ostatnich dniach swego życia.

Podczas 24 lat profesury ks. S. Łacha w KUL 25 osób napisało pod jego kierownictwem prace doktorskie, zaś 8 inspirowanych prac habilitacyjnych uwieńczone zostało pozytywnym rezultatem. Przez wszystkie lata pracy w KUL dojeżdżał z wykładami do Seminarium Duchownego w Tarnowie oraz ściśle współpracował z ATK, Seminarium Duchownym w Krakowie i Papieską Akademią Teologiczną w Krakowie.

Piastował godność prałata Jego Świątobliwości. Otrzymał  szereg   odznaczeń, nagród i wyrazów uznania nie tylko wśród polskich biblistów. W dniu 22 I 1983 r. delegacja Senatu KUL Chór Akademicki KUL uroczyście wręczyła ks. prof. S. Łachowi medal za zasługi dla KUL.

Przez 19 lat (do r. 1976) ks. prof. S. Łach był przewodniczącym Sekcji Biblistów Polskich, zorganizował 13 ogólnopolskich zjazdów biblijnych. Był pierwszym z Polaków konsultorem Papieskiej Komisji Biblijnej. Był czynnym członkiem Towarzystwa Naukowego KUL, Sekcji Orientalistycznej PAN, wchodził w skład osobowego Komitetu Nauk Orientalistycznych PAN. Wygłosił kilkadziesiąt referatów w ośrodkach naukowych w kraju i za granicą.

Ks. prof. S. Łach odsłonił bogactwo polskiej biblistyki. Jeśli polska myśl biblijna dotrzymuje dzisiaj kroku biblistyce światowej, to jest w tym główna zasługa ks. prof. S. Łacha. Powyższe i inne fakty świadczą o wielkości dorobku naukowego i dydaktycznego ks. prof. S. Łacha.

Kolejną pasją życia ks. prof. S. Łacha był jego rodzinny Gorzków. Ks. doc. S. Lach widząc brzemienny trud Gorzkowian, którzy od wieków uczęszczali w trudnych warunkach terenowych do kościoła parafialnego w Brzeźnicy, podjął decyzję zbudowania w Gorzkowie kaplicy. Mimo przeszkód i licznych obowiązków rozpoczął realizować swój zamiar w roku 1947, kiedy po zawarciu kontraktów i wykupieniu od rodziny Bajdów parceli, przystąpiono do budowy obiektu. Już w dniu 27 VIII 1950 r. w nowo powstałej kaplicy została odprawiona Msza św. i od tej pory Gorzkowianie nie tracąc łączności z parafią w Brzeźnicy posiadają możność spełniania swych powinności religijnych na miejscu. Wielka miłość do ziemi swych ojców oraz jej mieszkańców, którą hojnie okazywał do końca swego życia, pozwoliła zrealizować to wielkie dzieło. Tym większa jest i będzie wdzięczność potomnych dla głównego fundatora jak i trudu dokonanego przez nieliczną gromadę Gorzkowian. W pamięci zaś żyjących Gorzkowian ks. prof. S. Łach pozostaje jako niedościgniony wzór ojca troszczącego się o każdego mieszkańca ukochanej przez niego gromady. Ks. prof. S. Grzybek charakteryzując podczas homilii pogrzebowej sylwetkę ks. prof. S. Łacha wskazał na jego trzy miłości: do Kościoła, Biblii i do rodzinnej ziemi.

Postać tego gorliwego kapłana wybija się bezsprzecznie   ponad    innych.    Przy   pełnej czytelności jego postaci w sprawach kluczowych i zasadniczych był nieustępliwy i jednoznaczny, a jednocześnie tolerancyjny dla odrębnego zdania, w obliczu prawdy – pokorny – potrafił przyznać rację najmłodszemu uczestnikowi seminarium. Sam żelaznej i ogromnej pracowitości, narzucał rytm wytężonej pracy wszędzie tam, gdzie się znalazł.   Był   rzadkim  przykładem  teoretyka obdarzonego     godnym    podziwu    zmysłem praktyczności. Przez długie lata swego życia potrafił   godzić   liczne   obowiązki naukowo-dydaktyczne i administracyjne z systematyczną posługą duszpasterską w Gorzkowie. Zaskakiwał wciąż nowymi pomysłami, zaś w drobiazgach codziennego życia – roztargniony i rozbrajająco nieporadny. Postronnych i wiernych zdumiewała całkowita ufność   i  głęboka  wiara  w  Bożą łaskawość, które – zdaniem ks. prof. S. Łacha -winny  być  tytułem  całej   teologii  biblijnej. Przekonanie takie znajdowało odbicie zarówno w twórczości naukowej, pracy dydaktycznej jak i w jego  codziennej  świętości życia,  okazywaniu dobroci, radości i ufności Bożej.

Nadawany ks. prof. S. Łachowi tytuł „Ojca biblistyki polskiej” w sposób znamienny określa tę postać. Zaś dla Gorzkowian pozostanie na zawsze wielką chlubą, budowniczym i niedoścignionym wzorem kapłana.

Odszedł dyskretnie i skromnie po długich i ciężkich cierpieniach w Gorzkowie w dniu 8 VI 1983 r. w oktawie Bożego Ciała. Główne uroczystości pogrzebowe przy udziale ponad 200 księży i licznie zgromadzonych rodaków odbyły się w Bochni, a następnie – zgodnie z wolą zmarłego – w Brzeźnicy, gdzie spoczął w grobowcu rodzinnym przy swych rodzicach.

Józef Adamski